{"id":9346,"date":"2026-01-21T16:53:57","date_gmt":"2026-01-21T09:53:57","guid":{"rendered":"https:\/\/populicenter.org\/?page_id=9346"},"modified":"2026-01-21T17:12:52","modified_gmt":"2026-01-21T10:12:52","slug":"sudah-senja-di-jakarta","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/populicenter.org\/en\/buku-populi-2\/sudah-senja-di-jakarta\/","title":{"rendered":"Sudah Senja di Jakarta"},"content":{"rendered":"\t\t<div data-elementor-type=\"wp-page\" data-elementor-id=\"9346\" class=\"elementor elementor-9346\" data-elementor-post-type=\"page\">\n\t\t\t\t\t\t<section data-particle_enable=\"false\" data-particle-mobile-disabled=\"false\" class=\"elementor-section elementor-top-section elementor-element elementor-element-629a45ab elementor-reverse-tablet elementor-reverse-mobile elementor-section-stretched elementor-section-height-min-height elementor-section-boxed elementor-section-height-default elementor-section-items-middle\" data-id=\"629a45ab\" data-element_type=\"section\" data-e-type=\"section\" id=\"stickyheaders\" data-settings=\"{&quot;background_background&quot;:&quot;classic&quot;,&quot;sticky&quot;:&quot;top&quot;,&quot;stretch_section&quot;:&quot;section-stretched&quot;,&quot;sticky_on&quot;:[&quot;desktop&quot;,&quot;tablet&quot;,&quot;mobile&quot;],&quot;sticky_offset&quot;:0,&quot;sticky_effects_offset&quot;:0,&quot;sticky_anchor_link_offset&quot;:0}\">\n\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-background-overlay\"><\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-container elementor-column-gap-default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-column elementor-col-25 elementor-top-column elementor-element elementor-element-33f3c5b\" data-id=\"33f3c5b\" data-element_type=\"column\" data-e-type=\"column\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-widget-wrap elementor-element-populated\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-76d8bcfb elementor-hidden-tablet elementor-hidden-mobile elementor-widget elementor-widget-image\" data-id=\"76d8bcfb\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"image.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<a href=\"https:\/\/populicenter.org\/en\">\n\t\t\t\t\t\t\t<img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" width=\"654\" height=\"279\" src=\"https:\/\/populicenter.org\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/cropped-Populi-Center-Baru-Ok-1.jpg\" class=\"elementor-animation-grow attachment-2048x2048 size-2048x2048 wp-image-5329\" alt=\"\" srcset=\"https:\/\/populicenter.org\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/cropped-Populi-Center-Baru-Ok-1.jpg 654w, https:\/\/populicenter.org\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/cropped-Populi-Center-Baru-Ok-1-300x128.jpg 300w\" sizes=\"(max-width: 654px) 100vw, 654px\" \/>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-column elementor-col-25 elementor-top-column elementor-element elementor-element-732f0d58\" data-id=\"732f0d58\" data-element_type=\"column\" data-e-type=\"column\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-widget-wrap elementor-element-populated\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-7330b923 elementor-widget elementor-widget-html\" data-id=\"7330b923\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"html.default\">\n\t\t\t\t\t<script>\njQuery(document).ready(function($){\nvar mywindow = $(window);\nvar mypos = mywindow.scrollTop();\nmywindow.scroll(function() {\nif (mypos > 40) {\nif(mywindow.scrollTop() > mypos)\n{\n$('#stickyheaders').addClass('headerup');\n}\nelse\n{\n$('#stickyheaders').removeClass('headerup');\n}\n}\nmypos = mywindow.scrollTop();\n});\n});\n<\/script>\n<style>\n#stickyheaders{\n-webkit-transition: transform 0.34s ease;\ntransition : transform 0.34s ease;\n}\n.headerup{\ntransform: translateY(-110px); \/*adjust this value to the height of your header*\/\n}\n<\/style>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-column elementor-col-25 elementor-top-column elementor-element elementor-element-a44b7e7\" data-id=\"a44b7e7\" data-element_type=\"column\" data-e-type=\"column\" data-settings=\"{&quot;background_background&quot;:&quot;classic&quot;,&quot;background_motion_fx_motion_fx_mouse&quot;:&quot;yes&quot;}\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-widget-wrap elementor-element-populated\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-474d7c2d elementor-nav-menu__align-end elementor-nav-menu--stretch elementor-nav-menu--dropdown-tablet elementor-nav-menu__text-align-aside elementor-nav-menu--toggle elementor-nav-menu--burger elementor-widget elementor-widget-nav-menu\" data-id=\"474d7c2d\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-settings=\"{&quot;full_width&quot;:&quot;stretch&quot;,&quot;submenu_icon&quot;:{&quot;value&quot;:&quot;&lt;i aria-hidden=\\&quot;true\\&quot; class=\\&quot;\\&quot;&gt;&lt;\\\/i&gt;&quot;,&quot;library&quot;:&quot;&quot;},&quot;layout&quot;:&quot;horizontal&quot;,&quot;toggle&quot;:&quot;burger&quot;}\" data-widget_type=\"nav-menu.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t<nav aria-label=\"Menu\" class=\"elementor-nav-menu--main elementor-nav-menu__container elementor-nav-menu--layout-horizontal e--pointer-text e--animation-grow\">\n\t\t\t\t<ul id=\"menu-1-474d7c2d\" class=\"elementor-nav-menu\"><li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-home menu-item-138\"><a href=\"https:\/\/populicenter.org\/en\/\" class=\"elementor-item\">Beranda<\/a><\/li>\n<li class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-has-children menu-item-1228\"><a href=\"#\" class=\"elementor-item elementor-item-anchor\">Tentang Kami<\/a>\n<ul class=\"sub-menu elementor-nav-menu--dropdown\">\n\t<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-150\"><a href=\"https:\/\/populicenter.org\/en\/profil\/\" class=\"elementor-sub-item\">Profil<\/a><\/li>\n\t<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-151\"><a href=\"https:\/\/populicenter.org\/en\/tim-kerja\/\" class=\"elementor-sub-item\">Tim Kerja<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-has-children menu-item-1230\"><a href=\"#\" class=\"elementor-item elementor-item-anchor\">Program<\/a>\n<ul class=\"sub-menu elementor-nav-menu--dropdown\">\n\t<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-5465\"><a href=\"https:\/\/populicenter.org\/en\/beasiswa-populi-center\/\" class=\"elementor-sub-item\">Beasiswa Populi Center<\/a><\/li>\n\t<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-775\"><a href=\"https:\/\/populicenter.org\/en\/forum-populi\/\" class=\"elementor-sub-item\">Forum Populi<\/a><\/li>\n\t<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-777\"><a href=\"https:\/\/populicenter.org\/en\/post-covid-governance-initiative-ppcgi\/\" class=\"elementor-sub-item\">Populi Post COVID-19 Governance Initiative (PPCGI)<\/a><\/li>\n\t<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-781\"><a href=\"https:\/\/populicenter.org\/en\/riset-indonesia-timur-tenggara\/\" class=\"elementor-sub-item\">Riset Indonesia Timur-Tenggara<\/a><\/li>\n\t<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-779\"><a href=\"https:\/\/populicenter.org\/en\/jawa-barat-banten\/\" class=\"elementor-sub-item\">Riset Jawa Barat &#038; Banten<\/a><\/li>\n\t<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-780\"><a href=\"https:\/\/populicenter.org\/en\/menulis-dki-jakarta\/\" class=\"elementor-sub-item\">Riset Menulis DKI Jakarta<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-has-children menu-item-1232\"><a href=\"#\" class=\"elementor-item elementor-item-anchor\">Publikasi<\/a>\n<ul class=\"sub-menu elementor-nav-menu--dropdown\">\n\t<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-785\"><a href=\"https:\/\/populicenter.org\/en\/annual-report\/\" class=\"elementor-sub-item\">Annual Report<\/a><\/li>\n\t<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-8261\"><a href=\"https:\/\/populicenter.org\/en\/buku-populi-2\/\" class=\"elementor-sub-item\">Buku Populi<\/a><\/li>\n\t<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-6803\"><a href=\"https:\/\/populicenter.org\/en\/laporan-keuangan\/\" class=\"elementor-sub-item\">Laporan Keuangan<\/a><\/li>\n\t<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-805\"><a href=\"https:\/\/populicenter.org\/en\/policy-brief\/\" class=\"elementor-sub-item\">Policy Brief<\/a><\/li>\n\t<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-8409\"><a href=\"https:\/\/populicenter.org\/en\/populi-update\/\" class=\"elementor-sub-item\">Populi Update<\/a><\/li>\n\t<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-7705\"><a href=\"https:\/\/populicenter.org\/en\/opini\/\" class=\"elementor-sub-item\">Opini<\/a><\/li>\n\t<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-610\"><a href=\"https:\/\/populicenter.org\/en\/rana-pustaka\/\" class=\"elementor-sub-item\">Rana Pustaka<\/a><\/li>\n\t<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-6057\"><a href=\"https:\/\/populicenter.org\/en\/rilis-survei\/\" class=\"elementor-sub-item\">Rilis Survei<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\t\t\t<\/nav>\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-menu-toggle\" role=\"button\" tabindex=\"0\" aria-label=\"Menu Toggle\" aria-expanded=\"false\">\n\t\t\t<svg aria-hidden=\"true\" role=\"presentation\" class=\"elementor-menu-toggle__icon--open e-font-icon-svg e-eicon-menu-bar\" viewBox=\"0 0 1000 1000\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\"><path d=\"M104 333H896C929 333 958 304 958 271S929 208 896 208H104C71 208 42 237 42 271S71 333 104 333ZM104 583H896C929 583 958 554 958 521S929 458 896 458H104C71 458 42 487 42 521S71 583 104 583ZM104 833H896C929 833 958 804 958 771S929 708 896 708H104C71 708 42 737 42 771S71 833 104 833Z\"><\/path><\/svg><svg aria-hidden=\"true\" role=\"presentation\" class=\"elementor-menu-toggle__icon--close e-font-icon-svg e-eicon-close\" viewBox=\"0 0 1000 1000\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\"><path d=\"M742 167L500 408 258 167C246 154 233 150 217 150 196 150 179 158 167 167 154 179 150 196 150 212 150 229 154 242 171 254L408 500 167 742C138 771 138 800 167 829 196 858 225 858 254 829L496 587 738 829C750 842 767 846 783 846 800 846 817 842 829 829 842 817 846 804 846 783 846 767 842 750 829 737L588 500 833 258C863 229 863 200 833 171 804 137 775 137 742 167Z\"><\/path><\/svg>\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<nav class=\"elementor-nav-menu--dropdown elementor-nav-menu__container\" aria-hidden=\"true\">\n\t\t\t\t<ul id=\"menu-2-474d7c2d\" class=\"elementor-nav-menu\"><li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-home menu-item-138\"><a href=\"https:\/\/populicenter.org\/en\/\" class=\"elementor-item\" tabindex=\"-1\">Beranda<\/a><\/li>\n<li class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-has-children menu-item-1228\"><a href=\"#\" class=\"elementor-item elementor-item-anchor\" tabindex=\"-1\">Tentang Kami<\/a>\n<ul class=\"sub-menu elementor-nav-menu--dropdown\">\n\t<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-150\"><a href=\"https:\/\/populicenter.org\/en\/profil\/\" class=\"elementor-sub-item\" tabindex=\"-1\">Profil<\/a><\/li>\n\t<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-151\"><a href=\"https:\/\/populicenter.org\/en\/tim-kerja\/\" class=\"elementor-sub-item\" tabindex=\"-1\">Tim Kerja<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-has-children menu-item-1230\"><a href=\"#\" class=\"elementor-item elementor-item-anchor\" tabindex=\"-1\">Program<\/a>\n<ul class=\"sub-menu elementor-nav-menu--dropdown\">\n\t<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-5465\"><a href=\"https:\/\/populicenter.org\/en\/beasiswa-populi-center\/\" class=\"elementor-sub-item\" tabindex=\"-1\">Beasiswa Populi Center<\/a><\/li>\n\t<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-775\"><a href=\"https:\/\/populicenter.org\/en\/forum-populi\/\" class=\"elementor-sub-item\" tabindex=\"-1\">Forum Populi<\/a><\/li>\n\t<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-777\"><a href=\"https:\/\/populicenter.org\/en\/post-covid-governance-initiative-ppcgi\/\" class=\"elementor-sub-item\" tabindex=\"-1\">Populi Post COVID-19 Governance Initiative (PPCGI)<\/a><\/li>\n\t<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-781\"><a href=\"https:\/\/populicenter.org\/en\/riset-indonesia-timur-tenggara\/\" class=\"elementor-sub-item\" tabindex=\"-1\">Riset Indonesia Timur-Tenggara<\/a><\/li>\n\t<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-779\"><a href=\"https:\/\/populicenter.org\/en\/jawa-barat-banten\/\" class=\"elementor-sub-item\" tabindex=\"-1\">Riset Jawa Barat &#038; Banten<\/a><\/li>\n\t<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-780\"><a href=\"https:\/\/populicenter.org\/en\/menulis-dki-jakarta\/\" class=\"elementor-sub-item\" tabindex=\"-1\">Riset Menulis DKI Jakarta<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-has-children menu-item-1232\"><a href=\"#\" class=\"elementor-item elementor-item-anchor\" tabindex=\"-1\">Publikasi<\/a>\n<ul class=\"sub-menu elementor-nav-menu--dropdown\">\n\t<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-785\"><a href=\"https:\/\/populicenter.org\/en\/annual-report\/\" class=\"elementor-sub-item\" tabindex=\"-1\">Annual Report<\/a><\/li>\n\t<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-8261\"><a href=\"https:\/\/populicenter.org\/en\/buku-populi-2\/\" class=\"elementor-sub-item\" tabindex=\"-1\">Buku Populi<\/a><\/li>\n\t<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-6803\"><a href=\"https:\/\/populicenter.org\/en\/laporan-keuangan\/\" class=\"elementor-sub-item\" tabindex=\"-1\">Laporan Keuangan<\/a><\/li>\n\t<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-805\"><a href=\"https:\/\/populicenter.org\/en\/policy-brief\/\" class=\"elementor-sub-item\" tabindex=\"-1\">Policy Brief<\/a><\/li>\n\t<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-8409\"><a href=\"https:\/\/populicenter.org\/en\/populi-update\/\" class=\"elementor-sub-item\" tabindex=\"-1\">Populi Update<\/a><\/li>\n\t<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-7705\"><a href=\"https:\/\/populicenter.org\/en\/opini\/\" class=\"elementor-sub-item\" tabindex=\"-1\">Opini<\/a><\/li>\n\t<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-610\"><a href=\"https:\/\/populicenter.org\/en\/rana-pustaka\/\" class=\"elementor-sub-item\" tabindex=\"-1\">Rana Pustaka<\/a><\/li>\n\t<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-6057\"><a href=\"https:\/\/populicenter.org\/en\/rilis-survei\/\" class=\"elementor-sub-item\" tabindex=\"-1\">Rilis Survei<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\t\t\t<\/nav>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-column elementor-col-25 elementor-top-column elementor-element elementor-element-6d1947aa\" data-id=\"6d1947aa\" data-element_type=\"column\" data-e-type=\"column\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-widget-wrap elementor-element-populated\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-b0aeba0 elementor-hidden-desktop elementor-widget elementor-widget-image\" data-id=\"b0aeba0\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"image.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<a href=\"https:\/\/populicenter.org\/en\">\n\t\t\t\t\t\t\t<img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/localhost\/populicenter\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/cropped-logo.png\" title=\"\" alt=\"\" class=\"elementor-animation-grow\" loading=\"lazy\" \/>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t<section data-particle_enable=\"false\" data-particle-mobile-disabled=\"false\" class=\"elementor-section elementor-top-section elementor-element elementor-element-42fe1a8 elementor-section-stretched elementor-section-full_width elementor-section-height-default elementor-section-height-default\" data-id=\"42fe1a8\" data-element_type=\"section\" data-e-type=\"section\" data-settings=\"{&quot;stretch_section&quot;:&quot;section-stretched&quot;,&quot;background_background&quot;:&quot;classic&quot;}\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-container elementor-column-gap-default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-column elementor-col-100 elementor-top-column elementor-element elementor-element-11fe52f\" data-id=\"11fe52f\" data-element_type=\"column\" data-e-type=\"column\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-widget-wrap\">\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t<div data-particle_enable=\"false\" data-particle-mobile-disabled=\"false\" class=\"elementor-element elementor-element-0dc434d e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"0dc434d\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-e94555a elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"e94555a\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Sudah Senja di Jakarta<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div data-particle_enable=\"false\" data-particle-mobile-disabled=\"false\" class=\"elementor-element elementor-element-dbc7906 e-grid e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"dbc7906\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div data-particle_enable=\"false\" data-particle-mobile-disabled=\"false\" class=\"elementor-element elementor-element-6117edd e-grid e-con-full e-con e-child\" data-id=\"6117edd\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t<div data-particle_enable=\"false\" data-particle-mobile-disabled=\"false\" class=\"elementor-element elementor-element-bbe8dad e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"bbe8dad\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-66fa09b elementor-widget elementor-widget-image\" data-id=\"66fa09b\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"image.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<img decoding=\"async\" width=\"262\" height=\"401\" src=\"https:\/\/populicenter.org\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/Sebelum-Senja-di-Jakarta.png\" class=\"attachment-large size-large wp-image-1512\" alt=\"\" srcset=\"https:\/\/populicenter.org\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/Sebelum-Senja-di-Jakarta.png 262w, https:\/\/populicenter.org\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/Sebelum-Senja-di-Jakarta-196x300.png 196w\" sizes=\"(max-width: 262px) 100vw, 262px\" \/>\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-5423589 elementor-widget elementor-widget-eael-creative-button\" data-id=\"5423589\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"eael-creative-button.default\">\n\t\t\t\t\t        <div class=\"eael-creative-button-wrapper\">\n\n            <a class=\"eael-creative-button eael-creative-button--shikoba eael-cb-icon-position-left\" href=\"https:\/\/populicenter.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Sudah-Senja-di-Jakarta.pdf\" data-text=\"Go!\">\n            \t    \n                <div class=\"creative-button-inner\">\n\n                                            <span class=\"eael-creative-button-icon-left\"><svg aria-hidden=\"true\" class=\"e-font-icon-svg e-far-folder\" viewBox=\"0 0 512 512\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\"><path d=\"M464 128H272l-54.63-54.63c-6-6-14.14-9.37-22.63-9.37H48C21.49 64 0 85.49 0 112v288c0 26.51 21.49 48 48 48h416c26.51 0 48-21.49 48-48V176c0-26.51-21.49-48-48-48zm0 272H48V112h140.12l54.63 54.63c6 6 14.14 9.37 22.63 9.37H464v224z\"><\/path><\/svg><\/span>                    \n                    <span class=\"cretive-button-text\">Download<\/span>\n\n                                    <\/div>\n\t                        <\/a>\n        <\/div>\n        \t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div data-particle_enable=\"false\" data-particle-mobile-disabled=\"false\" class=\"elementor-element elementor-element-c63ab84 e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"c63ab84\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-021c83f elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"021c83f\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h4 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Sinopsis<\/h4>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-1037d4e elementor-widget__width-auto elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"1037d4e\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Dari 1945 sampai awal 1998 Jakarta pada dasarnya adalah manifestasi dari visi dan ideologi Sukarno dan Suharto. Sukarno menjadikan Jakarta sebagai semacam sebuah deklarasi tentang dekolonisasi dari sebuah negara-bangsa baru yang pantas dihormati dalam percaturan dunia. Tapi ke dalam ia juga ingin Jakarta menjadi simbol dari perjuangan dan persatuan nasional merebut kemerdekaan. Sukarno tidak ingin bangsa Indonesia ketinggalan zaman dalam percaturan internasional tapi sekaligus menginginkannya tetap memiliki identitas yang khas miliknya. Jakarta di matanya harus menjadi mercusuar kota-kota lain di Indonesia, sekaligus mercusuar peradaban umat manusia.<\/p><p>Suharto membangun Jakarta dengan visinya untuk membangun perekonomian nasional dan wawasan budaya tradisional Jawa. Yang ingin dicapainya terutama adalah pertumbuhan ekonomi. Visi terbesarnya adalah membawa Indonesia tinggal landas menjadi negara makmur. Maka Jakarta dijadikannya contoh bagi wilayah-wilayah lain tentang pembangunan yang menghasilkan kemakmuran ekonomis, paling tidak bagi segelintir elite di lingkungan kekuasaannya, yang muncul sejajar dengan ketidakbebasan atau represi politik bagi kalangan di luarnya.<\/p><p>Jakarta pasca-Suharto tidak lagi sepenuhnya terkungkung oleh visi dan ideologi pemimpin nasional. Dalam mengelola wilayahnya, Gubernur Jakarta kini relatif independen terhadap presiden karena ia dipilih langsung oleh rakyat. Tapi ia juga tidak lagi memiliki keleluasaan menuliskan visi yang jauh ke depan, karena posisinya akan dievaluasi setiap lima tahun oleh publik pemilih. Boleh jadi itulah salah satu penjelas mengapa Gubernur DKI Anies Baswedan terkesan lebih berorientasi memelihara dukungan politik pemilihnya daripada membangun Jakarta menjadi kota yang lebih baik. Hasilnya Jakarta mungkin saja menjadi lebih fotogenik untuk dipampang di media sosial, tapi di balik itu hampir tidak ada visi besar baik bagi bangsa maupun bagi dunia. Problem-problem ikutan yang tidak bisa diselesaikan oleh Sukarno dan Suharto juga terus menjadi beban Jakarta sampai hari ini.<\/p><p>Belakangan ini Jakarta juga ditandai oleh munculnya tendensi pemaksaan identitas partikular menggeser narasi identitas nasional yang dibangun Sukarno, dan Suharto&#8211;meskipun dengan cara-cara represif dan militeristik. Disuburkan oleh kompetisi pemilu nasional dan pilkada, ada kecenderungan berlangsung pembelahan masyarakat berdasarkan preferensi pilihan politik bahkan ketika pemilu dan pilkada sudah lama lewat. Padahal status Jakarta sebagai ibu kota negara dan pusat perekonomian nasional mengandaikan kondisi-kondisi kehidupan yang penuh toleransi, inklusif, kosmopolit, dan multikultural. Ini menambah berat beban Jakarta yang sudah lama menanggungkan ledakan jumlah penduduk, dekomposisi lingkungan hidup, banjir, macet, kebakaran rumah, kriminalitas, dan kemiskinan, dan korupsi. Buku ini memeriksa beberapa persoalan di Jakarta, mulai dari isu besar pembelahan masyarakat oleh preferensi politik, problematik populisme dan turunan kebijakan politiknya, kusut-masai masalah hunian kelas pekerja, politik ruang, pembangunan kembali kampung korban gusuran sampai implementasi pelayanan pengaduan warga secara digital di sebuah kampung.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<section data-particle_enable=\"false\" data-particle-mobile-disabled=\"false\" class=\"elementor-section elementor-top-section elementor-element elementor-element-886a017 elementor-section-content-middle elementor-section-stretched elementor-section-boxed elementor-section-height-default elementor-section-height-default\" data-id=\"886a017\" data-element_type=\"section\" data-e-type=\"section\" data-settings=\"{&quot;background_background&quot;:&quot;classic&quot;,&quot;stretch_section&quot;:&quot;section-stretched&quot;}\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-container elementor-column-gap-no\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-column elementor-col-100 elementor-top-column elementor-element elementor-element-50eda66\" data-id=\"50eda66\" data-element_type=\"column\" data-e-type=\"column\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-widget-wrap elementor-element-populated\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-8b17ffe elementor-shape-square elementor-grid-0 e-grid-align-center elementor-widget elementor-widget-social-icons\" data-id=\"8b17ffe\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"social-icons.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-social-icons-wrapper elementor-grid\" role=\"list\">\n\t\t\t\t\t\t\t<span class=\"elementor-grid-item\" role=\"listitem\">\n\t\t\t\t\t<a class=\"elementor-icon elementor-social-icon elementor-social-icon-facebook-f elementor-repeater-item-993ef04\" href=\"https:\/\/www.facebook.com\/PopuliCenter\" target=\"_blank\">\n\t\t\t\t\t\t<span class=\"elementor-screen-only\">Facebook-f<\/span>\n\t\t\t\t\t\t<svg aria-hidden=\"true\" class=\"e-font-icon-svg e-fab-facebook-f\" viewBox=\"0 0 320 512\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\"><path d=\"M279.14 288l14.22-92.66h-88.91v-60.13c0-25.35 12.42-50.06 52.24-50.06h40.42V6.26S260.43 0 225.36 0c-73.22 0-121.08 44.38-121.08 124.72v70.62H22.89V288h81.39v224h100.17V288z\"><\/path><\/svg>\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t<\/span>\n\t\t\t\t\t\t\t<span class=\"elementor-grid-item\" role=\"listitem\">\n\t\t\t\t\t<a class=\"elementor-icon elementor-social-icon elementor-social-icon- elementor-repeater-item-a229ff5\" href=\"https:\/\/x.com\/populi_center\" target=\"_blank\">\n\t\t\t\t\t\t<span class=\"elementor-screen-only\"><\/span>\n\t\t\t\t\t\t<svg xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" fill-rule=\"evenodd\" clip-rule=\"evenodd\" viewBox=\"0 0 512 462.799\"><path fill-rule=\"nonzero\" d=\"M403.229 0h78.506L310.219 196.04 512 462.799H354.002L230.261 301.007 88.669 462.799h-78.56l183.455-209.683L0 0h161.999l111.856 147.88L403.229 0zm-27.556 415.805h43.505L138.363 44.527h-46.68l283.99 371.278z\"><\/path><\/svg>\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t<\/span>\n\t\t\t\t\t\t\t<span class=\"elementor-grid-item\" role=\"listitem\">\n\t\t\t\t\t<a class=\"elementor-icon elementor-social-icon elementor-social-icon-instagram elementor-repeater-item-f4f16ac\" href=\"https:\/\/www.instagram.com\/populicenter\/\" target=\"_blank\">\n\t\t\t\t\t\t<span class=\"elementor-screen-only\">Instagram<\/span>\n\t\t\t\t\t\t<svg aria-hidden=\"true\" class=\"e-font-icon-svg e-fab-instagram\" viewBox=\"0 0 448 512\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\"><path d=\"M224.1 141c-63.6 0-114.9 51.3-114.9 114.9s51.3 114.9 114.9 114.9S339 319.5 339 255.9 287.7 141 224.1 141zm0 189.6c-41.1 0-74.7-33.5-74.7-74.7s33.5-74.7 74.7-74.7 74.7 33.5 74.7 74.7-33.6 74.7-74.7 74.7zm146.4-194.3c0 14.9-12 26.8-26.8 26.8-14.9 0-26.8-12-26.8-26.8s12-26.8 26.8-26.8 26.8 12 26.8 26.8zm76.1 27.2c-1.7-35.9-9.9-67.7-36.2-93.9-26.2-26.2-58-34.4-93.9-36.2-37-2.1-147.9-2.1-184.9 0-35.8 1.7-67.6 9.9-93.9 36.1s-34.4 58-36.2 93.9c-2.1 37-2.1 147.9 0 184.9 1.7 35.9 9.9 67.7 36.2 93.9s58 34.4 93.9 36.2c37 2.1 147.9 2.1 184.9 0 35.9-1.7 67.7-9.9 93.9-36.2 26.2-26.2 34.4-58 36.2-93.9 2.1-37 2.1-147.8 0-184.8zM398.8 388c-7.8 19.6-22.9 34.7-42.6 42.6-29.5 11.7-99.5 9-132.1 9s-102.7 2.6-132.1-9c-19.6-7.8-34.7-22.9-42.6-42.6-11.7-29.5-9-99.5-9-132.1s-2.6-102.7 9-132.1c7.8-19.6 22.9-34.7 42.6-42.6 29.5-11.7 99.5-9 132.1-9s102.7-2.6 132.1 9c19.6 7.8 34.7 22.9 42.6 42.6 11.7 29.5 9 99.5 9 132.1s2.7 102.7-9 132.1z\"><\/path><\/svg>\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t<\/span>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-2aea0cd elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"2aea0cd\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Copyright 2026 \u00a9 Populi Center<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Sudah Senja di Jakarta Download Sinopsis Dari 1945 sampai awal 1998 Jakarta pada dasarnya adalah manifestasi dari visi dan ideologi Sukarno dan Suharto. Sukarno menjadikan Jakarta sebagai semacam sebuah deklarasi tentang dekolonisasi dari sebuah negara-bangsa baru yang pantas dihormati dalam percaturan dunia. Tapi ke dalam ia juga ingin Jakarta menjadi simbol dari perjuangan dan persatuan [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":864,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-9346","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/populicenter.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/9346","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/populicenter.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/populicenter.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/populicenter.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/populicenter.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9346"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/populicenter.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/9346\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9383,"href":"https:\/\/populicenter.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/9346\/revisions\/9383"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/populicenter.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/864"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/populicenter.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9346"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}